In het begin van de negentiende eeuw organiseerden enkele Britse onderwijsinstellingen voor het eerst veldloopwedstrijden. De eerste vond plaats in 1831 op de Shewbury School in Wales en de volgende jaren kwam er navolging in de vorm van de "Barby Hill Run" en de "Click Run". Gaandeweg begonnen ook clubs interesse te tonen en op 7 december 1987 organiseerde de Thames Rowing Club, met voorzitter Walter Rye, de eerste race over een afstand van 4.454 m (2,75 mijl) in de buurt van Londen. Dat voorbeeld werd door andere clubs gevolgd, zoals de Thames Hare or Hounds Club, die deelnam aan het eerste nationale veldloopkampioenschap op 18 november 1876 in Burckhurt Hill in het Epping Forest, ook in de buurt van Londen. Veldlopen werd steeds populairder in Groot-Brittannië, en dat enthousiasme sloeg over naar andere landen, zoals Frankrijk. Daar werd op 20 maart 1898 de eerste internationale wedstrijd gelopen, tussen Franse en Britse teams. Na 14,5 km ging de Brit Sydney J. Robinson als eerste over de finishlijn, in een tijd van 56 minuten en 36 seconden.

Deze race ging niet onopgemerkt voorbij en al snel was er behoefte aan een groot veldloopkampioenschap. De Welshe voortrekkers, F. Liddington Johns en R.A. Pritchard, richtten de International Cross Country Union (ICCU) op en gingen in zee met Mr. Fletcher, de secretaris van de Irish Association. Engeland en Schotland steunden dit initiatief ook en op 28 maart 1903 werden de eerste internationale veldloopkampioenschappen gehouden in het Schotse Hamilton. Die werden gewonnen door Alfred Shrubb, in die tijd een van de bekendste veldlopers. Hij haalde het van zijn teamgenoot Tom Edwards en de Ier Jack Daly. Het Engelse team ging met de eindoverwinning aan de haal, voor Ierland en Schotland. In de daaropvolgende jaren begonnen ook andere landen deel te nemen: Frankrijk deed voor het eerst mee in 1907, België in 1925 en in 1929 was Spanje al het zevende land. In diezelfde periode werd veldlopen opgenomen in het programma van de Olympische Spelen van Stockholm (1912 ), Ambers (1920) en Parijs (1924). De race in Parijs, ook wel bekend als "de hel van Colombe", werd gelopen onder extreme weersomstandigheden, met temperaturen tot 45° C. De meeste veldlopers moesten dan ook opgeven, wat de sportautoriteiten ertoe bracht om veldlopen te schrappen van het Olympische programma.

Doorheen de 70 jaar durende geschiedenis van de internationale veldloopkampioenschappen was de hegemonie van Europese lopers nagenoeg totaal. Toch boekten op het eind van de jaren 1950 enkele Afrikaanse teams successen. Tunesië en Marokko toonden dat ze heel wat in hun mars hadden, met overwinningen van onder anderen Rhadi Ben Abdesselem en Mohamed Gammoudi. De overgang van het internationale veldloopkampioenschap naar het wereldkampioenschap begon op het International Cross Country Union Congress, in 1971 in San Sebastián. Tijdens dit congres werd beslist om de organisatie van de kampioenschappen over te hevelen naar de wereldatletiekbond IAAF. De laatste editie werd gehouden in 1972 in het Engelse Birmingham. In 1973 vonden de eerste wereldkampioenschappen plaats in België, in de Hippodroom van Waregem. Die vormde het strijdtoneel voor de Fin Pekka Paivarinta en de Spanjaard Mariano Haro. Uiteindelijk was het de Fin die de zege op zijn naam schreef.

In de eerste edities van de wereldkampioenschappen waren de Europese lopers meestal aan het feest, maar daar kwam verandering in tijdens de race in Madrid in 1981. Daar namen voor het eerst Keniaanse en Ethiopische teams deel. Dat zou het gezicht van de kampioenschappen voorgoed veranderen, want stilaan verdrongen de Afrikaanse lopers hun Europese concurrenten van het podium. Ook andere Afrikaanse landen lieten zich niet onbetuigd, met de deelname van onder anderen Marokkaanse (want Marokko had op dat moment al een lange veldlooptraditie) en Tanzaniaanse lopers. Vanaf dat moment moesten vele Europese lopers genoegen nemen met de vermelding 'Beste Europeaan' van het deelnemersveld.

Als reactie hierop werd er nagedacht over een Europees kampioenschap: dat moest het veldlopen in onze contreien nieuw leven inblazen en de Europese atleten stimuleren. In 1991, net na de wereldkampioenschappen in het Franse Amberes, riep de Franse krant L'Equipe samen met andere internationale media op om een Europees kampioenschap in het leven te roepen. Tijdens het congres van de Europese Atletiekbond (EAA) in Praag op 24 oktober 1992 werd de beslissing genomen. Enkele maanden later werd beslist om het eerste Europese kampioenschap te houden in het Britse Alnwick, op 10 december 1994.

180 atleten uit 23 landen namen eraan deel, en het waren de Portugees Paulo Guerra en de Ierse Catherine McKiernan die het goud binnenrijfden. De juniorencategorie werd in 1996 toegevoegd als een exhibitiecompetitie en een jaar later werd ze opgenomen in het officiële programma. In 2006 waren de min-drieëntwintigjarigen aan de beurt. Tijdens de 16 jaar na de start van het kampioenschap heeft het vaste voet aan de grond gekregen in de internationale veldloopkalender en is het een van de hoogtepunten geworden voor de beste Europese lopers. De succesvolste atleet in de geschiedenis van het kampioenschap is de Oekraïner Sergiy Lebid, die al zes keer Europees kampioen is geworden (in 1998, 2001, 2002, 2003, 2004 en 2005). Ook de Portugees Paulo Guerra kan een schitterend palmares voorleggen, met vier overwinningen (in 1994, 95, 99 en 2000). Bij de vrouwen is Paula Radcliffe de enige die meer dan een keer Europees kampioene is geworden (in 1998 en 2003).